Poślizgnięcie się na nieodśnieżonym chodniku, upadek na schodach, potknięcie o uszkodzoną płytkę czy wypadek spowodowany niesprawną windą. Sytuacje takie zdarzają się częściej, niż mogłoby się wydawać. Niekiedy kończą się jedynie siniakami, ale bywa też, że prowadzą do złamań, poważnych urazów i długotrwałego leczenia. W takich przypadkach pojawia się pytanie, kto ponosi odpowiedzialność za zdarzenie. Czy można domagać się odszkodowania od zarządcy budynku, spółdzielni mieszkaniowej albo gminy? A może odpowiedzialność spoczywa na firmie, której powierzono sprzątanie lub odśnieżanie terenu? Tak naprawdę, odpowiedź zależy przede wszystkim od miejsca wypadku, przyczyny zdarzenia i zakresu obowiązków podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie nieruchomości. Sam fakt, że do upadku doszło na określonym terenie, nie przesądza jeszcze o tym, kto powinien naprawić powstałą szkodę.
Za co odpowiada zarządca nieruchomości?
Zarządzanie nieruchomością to tak naprawdę nie tylko pobieranie opłat, organizowanie przeglądów technicznych czy kontakt z mieszkańcami. Jednym z istotnych zadań jest dbanie o bezpieczeństwo osób korzystających z budynku i jego otoczenia. Zgodnie z art. 184b ustawy o gospodarce nieruchomościami zarządzanie nieruchomością obejmuje między innymi podejmowanie czynności służących zapewnieniu bezpieczeństwa użytkowania, właściwej eksploatacji oraz utrzymaniu nieruchomości w stanie niepogorszonym.
W praktyce oznacza to konieczność reagowania na usterki i zagrożenia, które mogą doprowadzić do wypadku. Chodzi między innymi o kontrolowanie stanu technicznego budynku, organizowanie napraw, dbanie o części wspólne oraz nadzorowanie wykonywania prac porządkowych. Do typowych sytuacji, w których może pojawić się odpowiedzialność za zaniedbania, należą więc:
- nieusunięcie uszkodzeń schodów, posadzek lub nawierzchni ciągów pieszych;
- brak odpowiedniego zabezpieczenia śliskiej podłogi;
- pozostawienie niezabezpieczonych przewodów lub innych przeszkód na przejściu;
- zaniedbanie odśnieżania i usuwania oblodzenia z terenu objętego obowiązkami zarządcy;
- brak reakcji na zgłoszenia dotyczące niebezpiecznych usterek;
- niewłaściwy nadzór nad stanem technicznym urządzeń, z których korzystają mieszkańcy.
Nie oznacza to jednak oczywiście, że zarządca automatycznie odpowiada za każdy wypadek na terenie nieruchomości. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy zaniedbał obowiązki, które rzeczywiście należały do jego zadań, i czy właśnie to zaniedbanie doprowadziło do szkody.
Kto ponosi odpowiedzialność za upadek na chodniku?
Szczególnie dużo wątpliwości pojawia się w przypadku wypadków na chodnikach przed budynkiem. Zimą nietrudno o poślizgnięcie na oblodzonej nawierzchni, ale do urazów dochodzi również w innych porach roku. Przyczyną może być nierówna kostka brukowa, zapadnięta płyta chodnikowa, wystająca studzienka czy ubytek w nawierzchni. Wbrew pozorom nie zawsze odpowiedzialność za taki wypadek ponosi gmina. Wszystko zależy od tego, gdzie znajduje się chodnik i kto ma obowiązek utrzymywać go w odpowiednim stanie.
Chodniki zarządzane przez gminę i innych zarządców dróg
Zgodnie z ustawą o drogach publicznych za utrzymanie drogi odpowiada jej zarządca. Do jego obowiązków należy m.in. utrzymywanie nawierzchni i urządzeń związanych z drogą w odpowiednim stanie. W przypadku dróg gminnych zarządcą jest co do zasady wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Za drogi powiatowe odpowiada zarząd powiatu, za wojewódzkie, zarząd województwa, a za krajowe: Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków.
Obowiązki związane z utrzymaniem dróg obejmują również chodniki stanowiące ich część. Jeżeli nawierzchnia jest uszkodzona, występują niebezpieczne ubytki albo zarządca nie podejmuje wymaganych działań związanych z utrzymaniem bezpieczeństwa, a w konsekwencji dochodzi do wypadku, może powstać podstawa do dochodzenia odszkodowania. Podobnie wygląda sytuacja zimą. Zarządca powinien odpowiednio organizować prace związane z utrzymaniem drogi i chodnika, stosownie do warunków oraz obowiązujących przepisów.
Warto jednak pamiętać, że nie każdy chodnik przylegający do drogi publicznej musi być odśnieżany przez zarządcę drogi. W określonych przypadkach obowiązek ten spoczywa na właścicielu nieruchomości położonej bezpośrednio przy chodniku.
Chodnik przy prywatnej nieruchomości a obowiązki właściciela
Istotne znaczenie ma art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Przepis ten nakłada na właścicieli nieruchomości obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości. Dotyczy to również wydzielonej części drogi publicznej przeznaczonej dla pieszych, która znajduje się bezpośrednio przy granicy nieruchomości.
Przepisy przewidują jednak wyjątek. Właściciel nie ma obowiązku uprzątania takiej drogi dla pieszych, jeżeli dopuszczono na niej płatny postój lub parkowanie samochodów. W praktyce oznacza to, że za stan chodnika może odpowiadać właściciel przyległej nieruchomości, a nie gmina. Warto zatem przed skierowaniem roszczenia ustalić, na kim rzeczywiście spoczywał obowiązek odśnieżania i usuwania lodu.
Wypadek na chodniku należącym do spółdzielni mieszkaniowej
Nieco inaczej może wyglądać sytuacja na osiedlach mieszkaniowych. Tutaj chodniki, alejki i drogi wewnętrzne znajdujące się na terenie spółdzielni lub wspólnoty mieszkaniowej nie zawsze są drogami publicznymi. I na to trzeba w szczególności uważać. Jeżeli więc teren należy do spółdzielni, wspólnoty lub innego właściciela, to właśnie ten podmiot może odpowiadać za jego utrzymanie. Jeżeli natomiast powierzono zarządzanie nieruchomością profesjonalnemu zarządcy, trzeba sprawdzić, jakie obowiązki wynikają z zawartej umowy.
Przykładowo, jeżeli zarządca miał organizować odśnieżanie osiedlowych chodników, kontrolować ich stan i reagować na zgłoszenia mieszkańców, a zaniechał tych czynności, może ponosić odpowiedzialność za powstałą szkodę. Nie można jednak z góry zakładać, że każda spółdzielnia odpowiada za wszystkie alejki i chodniki znajdujące się w sąsiedztwie jej budynków. Istotne są m.in. własność terenu, jego status prawny oraz faktyczny podział obowiązków, które trzeba sprawdzić przed ubieganiem się o odszkodowanie.
Kiedy zarządca nieruchomości odpowiada za wypadek?
Podstawowe znaczenie ma tutaj art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym osoba, która ze swojej winy wyrządziła drugiemu szkodę, ma obowiązek ją naprawić. Aby można było przypisać zarządcy odpowiedzialność na tej podstawie, trzeba wykazać kilka okoliczności.
- Po pierwsze, musi wystąpić szkoda. Może to być uszczerbek na zdrowiu, ale również strata finansowa związana z wypadkiem.
- Po drugie, konieczne jest wykazanie zawinionego działania lub zaniechania. Przykładowo zarządca wiedział o uszkodzonych schodach, ale przez dłuższy czas nie zlecił naprawy ani nie zabezpieczył niebezpiecznego miejsca.
- Po trzecie, pomiędzy zaniedbaniem a wypadkiem musi istnieć związek przyczynowy. Innymi słowy, szkoda powinna być następstwem nieprawidłowego wykonywania obowiązków.
Samo stwierdzenie, że ktoś przewrócił się na terenie zarządzanym przez daną osobę lub firmę, nie wystarczy do uzyskania odszkodowania. Trzeba jeszcze ustalić, co doprowadziło do zdarzenia i kto odpowiadał za usunięcie zagrożenia.
Czy zarządca odpowiada również za działania firmy sprzątającej?
Właściciele budynków, wspólnoty i spółdzielnie często korzystają z usług zewnętrznych firm. Dotyczy to m.in. sprzątania klatek schodowych, mycia posadzek, odśnieżania chodników czy utrzymywania terenów zielonych. Powierzenie tych prac innemu podmiotowi nie oznacza automatycznie, że odpowiedzialność za ewentualny wypadek przechodzi w całości na wykonawcę. Tutaj w szczególności trzeba przeanalizować treść umowy, sposób organizacji prac oraz to, czy zarządca prawidłowo wywiązał się ze swoich obowiązków.
W określonych sytuacjach zastosowanie może mieć art. 429 Kodeksu cywilnego, dotyczący powierzenia wykonania czynności osobie, przedsiębiorstwu lub zakładowi, który w zakresie swojej działalności zawodowej trudni się wykonywaniem takich czynności. Przepis przewiduje możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności przez powierzającego, jeżeli spełnione są określone w nim warunki. W innych przypadkach znaczenie może mieć również art. 430 Kodeksu cywilnego, dotyczący odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez osobę, której powierzono wykonanie czynności pod własnym kierownictwem i która podlega obowiązkowi stosowania się do wskazówek powierzającego. Dlatego każdą taką sytuację trzeba oceniać indywidualnie. Sam fakt podpisania umowy z firmą sprzątającą nie przesądza jeszcze o tym, że zarządca nie ponosi żadnej odpowiedzialności.
Jakie odszkodowanie przysługuje osobie poszkodowanej?
Osoba, która doznała obrażeń wskutek zaniedbań związanych z utrzymaniem nieruchomości, może dochodzić naprawienia szkody na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Zakres roszczeń zależy od rodzaju urazu, przebiegu leczenia i konsekwencji, jakie wypadek wywołał w życiu poszkodowanego. W przypadku uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia można ubiegać się m.in. o:
- Odszkodowanie, obejmujące poniesione koszty leczenia, rehabilitacji, zakupu leków, dojazdów do placówek medycznych czy niezbędnej opieki.
- Zadośćuczynienie, rekompensujące krzywdę, ból, cierpienie fizyczne i psychiczne oraz inne negatywne konsekwencje wypadku.
- Rentę, jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, zwiększyły się jego potrzeby albo zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość.
Podstawą prawną takich roszczeń są przede wszystkim art. 444 i 445 Kodeksu cywilnego. Warto pamiętać, że wysokość świadczeń nie jest ustalana według jednego, sztywnego cennika. Znaczenie mają między innymi rodzaj obrażeń, czas leczenia, trwałość następstw wypadku oraz wpływ urazu na codzienne funkcjonowanie.
Co zrobić po upadku na chodniku lub terenie nieruchomości?
Po wypadku wiele osób koncentruje się przede wszystkim na zdrowiu. To oczywiście najważniejsze. Warto jednak zadbać również o dowody, które mogą później mieć znaczenie przy dochodzeniu roszczeń. Przede wszystkim należy udokumentować miejsce zdarzenia. Pomocne będą zdjęcia oblodzonego chodnika, uszkodzonej nawierzchni, niezabezpieczonych schodów czy innych przeszkód, które mogły doprowadzić do upadku.
Dobrze jest również:
- Zabezpieczyć dokumentację medyczną. Należy zachować wyniki badań, karty informacyjne ze szpitala, zaświadczenia lekarskie, recepty i rachunki za leczenie. Dokumenty te pomagają wykazać rodzaj obrażeń oraz poniesione wydatki.
- Ustalić świadków zdarzenia. Jeżeli ktoś widział wypadek, warto poprosić o dane kontaktowe. Zeznania świadków mogą pomóc w odtworzeniu przebiegu zdarzenia.
- Zgłosić wypadek odpowiedniemu podmiotowi. Może to być zarządca budynku, spółdzielnia mieszkaniowa, wspólnota, właściciel nieruchomości lub zarządca drogi. Warto zrobić to w sposób umożliwiający późniejsze potwierdzenie zgłoszenia.
- Sprawdzić, czy miejsce jest objęte monitoringiem. Nagranie może mieć istotne znaczenie dla ustalenia przyczyny wypadku. Trzeba jednak działać szybko, ponieważ zapisy monitoringu często są przechowywane przez ograniczony czas.
- Zachować rachunki i dokumenty potwierdzające straty. Dotyczy to nie tylko kosztów leczenia, ale również wydatków na rehabilitację, dojazdy czy pomoc innych osób.
Nie warto zwlekać z gromadzeniem dowodów. Po kilku dniach oblodzenie może zniknąć, uszkodzona nawierzchnia zostanie naprawiona, a nagranie z monitoringu może zostać automatycznie nadpisane.
Kto odpowiada za wypadek, jeśli obowiązki były podzielone między kilka podmiotów?
Zdarza się, że za utrzymanie jednej nieruchomości odpowiada kilka różnych podmiotów. Właściciel budynku może powierzyć zarządzanie firmie zewnętrznej, ta z kolei może zlecić sprzątanie i odśnieżanie innemu przedsiębiorstwu. Jest to rozwiązanie często praktykowane, z uwagi na fakt, że często zatrudnienie osoby sprzątającej wchodziłoby drożej, aniżeli zlecenie okresowego sprzątania firmie zewnętrznej.
Podobna sytuacja występuje na osiedlach, gdzie część terenu należy do spółdzielni, część do miasta, a niektóre drogi i chodniki mają jeszcze innego właściciela lub zarządcę. W takich przypadkach ustalenie odpowiedzialności wymaga dokładniejszej analizy. Trzeba sprawdzić, kto miał obowiązek utrzymania konkretnego miejsca, czy obowiązek ten został prawidłowo wykonany i czy zaniedbanie pozostawało w związku z wypadkiem.
Jeżeli za szkodę odpowiada kilka osób lub podmiotów, zastosowanie może znaleźć również art. 441 Kodeksu cywilnego, który reguluje odpowiedzialność solidarną kilku sprawców szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Nie oznacza to jednak, że każda osoba uczestnicząca w zarządzaniu nieruchomością automatycznie odpowiada za wypadek.
Czy można otrzymać odszkodowanie, jeśli poszkodowany również przyczynił się do wypadku?
Nie każdy wypadek wynika wyłącznie z zaniedbań zarządcy. Czasami znaczenie ma również zachowanie samego poszkodowanego. Przykładowo osoba poruszająca się po oblodzonym chodniku mogła nie zachować odpowiedniej ostrożności. Nie oznacza to jednak automatycznie, że traci prawo do odszkodowania.
Zgodnie z art. 362 Kodeksu cywilnego, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia może zostać odpowiednio zmniejszony, stosownie do okoliczności, a zwłaszcza stopnia winy obu stron. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli poszkodowanemu można przypisać pewną nieostrożność, nadal może on dochodzić roszczeń. Kluczowe jest ustalenie, w jakim stopniu zachowanie każdej ze stron wpłynęło na powstanie szkody.
Jak długo można dochodzić odszkodowania za wypadek?
Roszczenia o naprawienie szkody wynikającej z czynu niedozwolonego co do zasady przedawniają się po trzech latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia.
W przypadku szkody na osobie obowiązuje dodatkowa ochrona. Przedawnienie nie może zakończyć się wcześniej niż po upływie trzech lat od dnia uzyskania wiedzy o szkodzie i osobie odpowiedzialnej za jej naprawienie. Szczególne zasady dotyczą również szkód wynikających z przestępstwa oraz roszczeń osób małoletnich.
Podstawą prawną jest art. 442¹ Kodeksu cywilnego. Warto pamiętać, że ustalenie początku biegu terminu przedawnienia może wymagać analizy konkretnej sytuacji. Nie należy więc odkładać zgłoszenia roszczeń na ostatnią chwilę.
Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata?
Ustalenie osoby odpowiedzialnej za wypadek nie zawsze jest proste. Szczególnie dużo trudności pojawia się wtedy, gdy nieruchomością zarządza firma zewnętrzna, obowiązki zostały podzielone między kilka podmiotów albo każda ze stron wskazuje na odpowiedzialność kogoś innego. Pomoc adwokata może być przydatna już na etapie ustalania, komu należy zgłosić szkodę i jakie dowody będą potrzebne. Istotne jest również prawidłowe określenie wysokości roszczeń, zebranie dokumentacji oraz ocena, czy istnieją podstawy do wystąpienia na drogę sądową.
Nie warto z góry rezygnować z dochodzenia odszkodowania tylko dlatego, że zarządca nieruchomości nie poczuwa się do odpowiedzialności. Jeżeli do wypadku doszło wskutek zaniedbania obowiązków związanych z utrzymaniem bezpieczeństwa, poszkodowany może mieć podstawy do żądania naprawienia szkody.
Jeżeli doszło do upadku na chodniku, schodach lub terenie nieruchomości i w jego wyniku powstały obrażenia, warto przeanalizować okoliczności zdarzenia. Dlatego już dziś zachęcamy do kontaktu. Pomagamy w ocenie podstaw odpowiedzialności i dochodzeniu należnych roszczeń odszkodowawczych.
